अर्थ प्रणाली 
काठमाडौँ । काठमाडौँ महानगरपालिकाले ४५२ जना ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य अवस्था सर्वेक्षण गर्दा ११ जनालाई उपचारका लागि तत्काल अस्पताल लैजानु पर्ने भेटिएको छ । २०८ जनालाई नियमित निगरानीको आवश्यकता देखिएको छ । माघ १८ गतेदेखि सुरु गरिएको ७० वर्ष उमेर पूरा भएका ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य सर्वेक्षण गर्ने क्रममा यस्तो अवस्था देखिएको हो ।
८४ वटा प्रश्नावलीका आधारमा सर्वेक्षण गरिँदैछ । यसबाट ८२ जना ज्येष्ठ नागरिकहरु कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारण औषधोपचार गर्न कठिन अवस्थामा भेटिएका छन् । १९२ जना बीमा नगरिएका ज्येष्ठ नागरिक भेटिए । सर्वेक्षणका क्रममा यसरी भेटिएका ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई बीमा गराउन सहजीकरण गर्ने गरिएको छ ।
कार्यक्रमका फोकल पर्सन अस्पताल नर्सिङ् निरीक्षक कल्पना श्रेष्ठका अनुसार सर्वेक्षणमा समेटिएका ज्येष्ठ नागरिकलाई ग्रीन, एल्लो र रेड जोनमा वर्गीकरण गरिएको छ । ग्रीन जोन भनेको सुरक्षित अवस्था हो । यो जोनमा भएका ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई धेरै निगरानी र हेरचाह आवश्यक पर्दैन । यल्लो जोनमा रहेका बिरामीहरुलाई चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी र परिवारको निगरानी तथा हेरचाह आवश्यक पर्छ । उपचारका लागि तत्काल अस्पताल पठाउनु पर्ने अवस्थाका ज्येष्ठ नागरिकलाई रेड जोनमा राखिएको छ । यस्ता ज्येष्ठ नागरिकलाई तत्काल नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा रेफर गर्ने गरिएको छ ।
तथ्याङ्कमा समेटिएका ३०२ जना महिला र १५० जना पुरुष गरी ४५२ जना ज्येष्ठ नागरिकमध्ये ४२३ जना परिवारसँगै रहेका फोकल पर्सन श्रेष्ठले जानकारी दिए । २२ जना एक्लै छन् । ७ जना आफन्त वा सहयोगीको साथमा छन् ।
११२ जना पूर्णरुपमा ओछ्यानमा आश्रित छन् । नियमित ओछ्यानमा परेका कारण १४ जनाको सरीरका विभिन्न ठाउँमा घाउ (ओछ्याने घाउ) भएको छ । ओछ्याने घाउलाई अवस्थाका आधारमा १ देखि ४ ग्रेडसम्म वर्गीकरण गरिएको छ । यो वर्गीकरण अनुसार १२ जनाको घाउ पहिलो ग्रेडको छ । दोस्रो ग्रेडमा १ जना र तेस्रो ग्रेडमा १ जना छन् । सर्वेक्षणमा रहेका स्वास्थ्यकर्मीहरुले ओछ्याने घाउ हुनबाट कसरी बच्ने, भन्ने सिप सिकाउँछन् । घाउको ड्रेसिङ् गरिदिन्छन् । आवश्यक भए अस्पतालमा उपचारका लागि रेफर गरिन्छ ।
३२० जनामा उच्च रक्तचाप, १७२ जनामा मधुमेह, १२७ जनामा मुटुको समस्या, ८६ जनामा थाइराइड, १३८ जनामा हड्डीको समस्या छ । ३२ जनालाई डिमेन्सिया भेटिएको छ । ७ जनामा पार्किन्सन्स छ । ५७ जनामा स्ट्रोक भइसकेको छ । ११२ जनामा दमको समस्या छ ।
८ जनाको नाकबाट पेटसम्म पाइप ९न्याजोग्याष्ट्रिक ट्युब० राखेर खाना दिने गरिएका नागरिक भेटिनुभएको छ । १५ जनामा क्याथेटर (पिसाब फेर्न पाइप) राखिएको छ । उनीहरुलाई न्याजोग्याष्ट्रिक ट्युव र क्याथेटरको हेरचाह कसरी गर्ने भन्ने सिकाउने गरिएको छ ।
सर्वेक्षणमा शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्य, पारिवारिक तथा सामाजिक अवस्था हेरिन्छ । उनीहरुले नियमित प्रयोग गर्ने औषधि, औषधि प्रयोग गर्ने समय तालिका, तौलमा अनायास आएको परिवर्तन, गएको १५ दिनभित्र मन तथा सोचमा आएको परिवर्तन, खानामा रुचि, आफू बस्ने, हिँड्ने तथा अन्य सुरक्षा सम्बन्धी अवस्था, लडेको भए एक वर्षमा कति पटक लड्नु भएको छ ? कसरी लडेको र यसरी लड्दा भएको चोटपटकका बारेमा विवरण संकलन गरेर लड्नबाट बच्ने उपाय सिकाउने गरिएको छ ।
उहाँहरु आफैँ हिँड्न सक्नुहुन्छ कि हुन्न ? सिँढी चढ्न सक्नुहुन्छ कि हुन्न ? हिँड्दा सहायता चाहिन्छ कि चाहिँदैन ? आफैँ लुगा लगाउन, नुहाउन सक्नु हुन्छ कि हुन्न ? दिशा पिसाब नियन्त्रण गर्न सक्नुहुन्छ कि हुन्न ? जस्ता अवस्था हेरेर शक्ति परीक्षण गरिन्छ ।
ज्येष्ठ नागरिकहरुको स्वास्थ्य अवस्था सर्वेक्षणका लागि सबै वडाहरुमा स्वास्थ्यकर्मीको टोली परिचालन गरिएको छ । ७० वर्ष माथिका स्वास्थ्य संस्थामा गएर उपचार गर्न नसक्ने जेष्ठ नागरिकहरुलाई घरमै आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने कार्यक्रमलाई वास्तविकतामा आधारित बनाउन तथ्य संकलन र स्वास्थ्य परीक्षणका लागि टोली परिचालन गरिएको हो ।
जसको केही छैन अर्थात् आर्थिक अवस्था कमजोर छ । जसको कोही छैन अर्थात् सम्पत्ति छ तर सहयोग गर्ने परिवारका सदस्य कोही साथमा छैनन् । साथमा परिवारका सदस्य त छन् । तर आफूजस्तै अशक्त छन् । त्यस्ता ज्येष्ठ नागरिकलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर घरमै सेवा दिने लक्ष्यसहित उपचार र सर्वेक्षण थालिएको हो । सहरका कतिपय घरहरुमा शारीरिक अशक्तता भएका कारण, दीर्घ रोगका कारण हिँडडुल गर्न नसक्ने तथा स्वास्थ्य उपचारका लागि नियमित स्वास्थ्य संस्थामा जान नसक्ने ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य जाँच गर्न तथा उपचार गर्न सकिरहेका छैन ।
फिल्डमा स्वास्थ्यकर्मीहरुले ज्येष्ठ नागरिकको रक्तचाप, ग्लुकोज, ज्वरो, पल्स, श्वाशप्रश्वाश, रगतमा अक्सिजनको मात्रा, पिसावमा एल्बुमिन र सुगरलगायत जाँच गर्छन् । विगतमा गरिएका उपचार, प्रयोग गर्दै गरेका औषधि, प्रयोग गरेर छोडेका औषधिका बारेमा जानकारी लिन्छन् । खानापान, व्यायाम र अन्य दैनिक क्रियाकलापका बारेमा सोधखोज गर्छन् ।
आवश्यकताका आधारमा तत्काल आधारभूत उपचार गर्न स्टेराइल गज, ब्यान्डेज, एन्टिसेफ्टिक व्यान्डेज, ट्रयाङगुलर व्यान्डेजm क्रेप व्यान्डेज, एन्टिसेफ्टिक वाइप, कपास, मेडिकल टेप, स्टेराइल ड्रेसिङ् सेट उनीहरुकै साथमा हुन्छ । यस्तै पाराासिटामोल, आइबुप्रोफेन, एन्टिसेफ्टिक घोल, एन्टासिड ट्याब्लेट, ओरल रिहाइड्रेसन सोलुसन, पोलेको ठाउँमा लगाउने मलम, एलर्जीका लागि एन्टिहिस्टामिन चक्कीसहित औषधि पनि स्वास्थ्यकर्मीको साथमा हुन्छ ।
